ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਸ਼ਵੀਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਨੌ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਯੰਕਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹੀ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬਹਾਦਰ ਭਰਤ ਪੈਦਲ ਰਾਮ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਸਮਾਨੀ ਗਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਦੂਧ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬੰਦਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਿਆ ਦੂਧ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਤਦ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ।" "ਇਸ ਦੂਧ ਵਿੱਚੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਜਲਦੀ ਇਸ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਇਥੇ ਪੋਖਰ ਦੇ ਪਾਸ। ਇਸ ਦੂਧ-ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿੰਗ 'ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਖਰ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੂਧ ਦੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪੋਖਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਜਾਵਾਂ ਅਖੁੰਨਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਗਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਯਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਗਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਹਨੁਮਤ-ਕੁੰਡ' ਹੈ। ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਧਰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਖਜਾਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਤਪ ਦੀ ਖਜਾਨਾ, ਇਹ ਵਿਰਲ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਵਧੀਆ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਤਰਾ ਕਰੀਏ?" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ, ਅਯੋਧਿਆ, ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਰਤ ਲੈ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸਵਾਸ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਪੋਖਰਾਂ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹਰੀ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਸਣਾ, ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਤੀਰਥ 'ਅਯੋਧਿਆ' ਹੈ। ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ, ਜੋ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਪਰ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦਰਸ਼ਨੀ ਲੋਕ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੀ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਛੱਡ ਚੁਕਾ ਹੈ—ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ...