ਇਸ ਵਿਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਾਸ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬੋਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦਰਿਆ ਗੋਮਤੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ੌਣਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਲ ਵ੍ਰਤਧਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਆਚਾਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੁ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਸਵੇਰੇ ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਥੋਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਆਏ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਸਾਡਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਰੋ।" ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ। ਕਂਠਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੋਮਤੀ ਦਰਿਆ ਵਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਗੋਮਤੀ, ਜੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੁਣਯ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਥਾਂ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਗੋਮਤੀ ਨਾਮਕ ਸਰੋਵਰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ ਦੇ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਜੋ ਪੁਣਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਆਉਣ ਤੱਕ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗੋਮਤੀ ਤੀਰਥ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਬਾਹਠਵੀਂ ਅਧਿਆਏ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉੱਥੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੁਣਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।