ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅਸੀੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਉਠ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਤਾਈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਮਰ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਅਕਸ਼ਯ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਲ ਚਲ ਪਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਔਰਤਾਂ ਨਭਸ੍ਯ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਾਗ ਕੇ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਰੋਸ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ 'ਰਿਸ਼ਿ ਪੰਚਮੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਔਰਤਾਂ ਨਿਵਾਰਾ ਚੌਲ ਖਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਉੱਤਮ! ਅਵੰਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਵਾਲਾ ਇੱਕੋਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਤੀਰਥ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।” ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ! ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਮਾਨਾਥ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਥੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮਹੱਤਤਤਤ੍ਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਨਨਰ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ) ਕਾਮਦੈਣ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਾਣੀ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ) ਵੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।” ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਓ।” ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ, ਤਿਉਹਾਰ, ਤੀਰਥ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਪੂਰਨਿਮਾ, ਅਮਾਵੱਸ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ; ਗੰਗਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਖੀ, ਮੂਰਖ, ਬੀਮਾਰ ਹੋਵੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸਹੀ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ, ਕੁਸ਼ ਗ੍ਰਹਣ, ਵਿਆਹ, ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਮਹਾਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।