ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਜਿਗਿਆਸੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ੍ਰਾਧ ਰਸਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?" ਗੁਰੂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿਧੀ ਬਤਾਂਵਾਂਗਾ। ਸ੍ਰਾਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਵ ਵੀ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਾਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਾਨਵ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪਿਤਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪਿਤਰ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਪਿਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੈਰਾਜਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੋਗ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਾਦ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਚਤਮ ਸਾਂਖਿਆ-ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਿਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਨ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਧੀ ਮੇਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਹੈ। ਮੇਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਪਿਤਰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਮਾਸ਼ ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਕਵ੍ਯਵਾਢ ਅਤੇ ਅਨਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ, ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਵਲ ਕਰਤਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤ, ਜੋ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਸਾਰ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਧਿ-ਸ੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇਹ ਫਲ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਫਿਰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਨਮੋਂ ਜਨਮ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਾਰੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਏ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ-ਵੰਸ਼ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।