ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਯਜਨਾ—ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਬਿਨਾ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ, ਅਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿ्णੁ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉਤਥਾਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਲਾਭ ਬਾਰੇ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਗਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।” ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਕਾਲੀ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਗਯਾ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਫਲਗੂ ਵੀ ਉਥੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਜ ਦੀ ਗਯਾ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵੰਦਿਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਟਵ੍ਰਿੱਛ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੰਮੇ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਗਯਾ ਦੇ ਇਸ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਚੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਵੰਤਿਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਾਰਤਾ ਵਿਚ, ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਰਸਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਿਤਰ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?” ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, “ਫਿਰ ਵੀ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੀ ਉੱਚਤ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਲੋਕ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਵ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ—ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦਾਨਵ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਭੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਰ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਸਮਝੋ। ਚਾਰ ਪਿਤਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਚਤ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਜਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਾਜ ਦੇ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਵੈਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਾਦ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਚਤ ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਪਿਤਰ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਭੇਟ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ।