ਹੇ ਵਿਅਾਸ ਜੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ “ਕ੍ਸ਼ਾਤਾਸੰਗਮ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਭੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਕਪਿਲਾ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ “ਗਯਾ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਿੱਤ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਗਿਰੀ ਤੀਰਥ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਐਸਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਫਸਲਾਂ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਗਾਂ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਯ ਸਦਾ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਮੰਦਚਰਿਤ੍ਰ, ਦੁੱਖੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਭੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਯ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਧਰਮਮਈ ਹੋਵੇ, ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੇ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਉਥੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਹਿਤ ਲਈ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਲਾਈ ਇਹ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੈਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਗਯਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲਗੂ ਨਦੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਦੀ ਗਯਾ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਵੰਡਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਟਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਵੀ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਹਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਗਯਾ ਦੇ ਇਸ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, “ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ” ਨਾਮਕ ਪਚੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਅੰਤर्गत, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ।