ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਘਟਨਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਤਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਬੜੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ 'ਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰਵਨਾਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਨਰਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਦੇ ਕਰਤੂਤ ਬਤਾਉਣ ਲਈ ਗਏ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਪਲ 'ਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਯਜਨਾ ਦੀ ਹਿੱਸਾ-ਭਾਗ ਖੁਦ ਹੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸੇਵਕ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੱਤਰ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਭਾਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁੰਘੇ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬੱਚਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਆਏ।" ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਆਏ। ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਉਹ ਦੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਇਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸਥਿਰ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਅਸੁਰ-ਜਨਮ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਉਹ ਹਨੇਰੇ, ਤਮੋਗੁਣੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤੇ ਕਦੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੈ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਹਾਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਨਾ ਤਾਂ 'ਸਵਧਾ', 'ਵਸ਼ਟ' ਜਾਂ 'ਸਵਾਹਾ' ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਰਹੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕਈ ਨਾਸਤਿਕ ਉੱਭਰ ਆਏ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ, ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਜਗਤ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ-ਵੰਸ਼ੀ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਵੈ-ਵਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਯਜਨਾ ਦੀ ਯੂਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਪ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਸਵੈ-ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਦਾਨੀ ਸਨ।