ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸੁਣੋ — ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਘਟਨ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਥੇ ਹੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਅਾਸਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਲਪ ਇਥੇ ਹੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਕਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਿਲਾਵਾਨ ਵਿਅਾਸਾ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਣੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਅਾਸਾ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਪ੍ਰਤੀਕਲਪ’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਥੇ ਪਾਠ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਰਪਣ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਇਆ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਥਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਨਵੰਤਰੀਆਂ ਤਕ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਹਿਰ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਥਾਂ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਧਨਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ ਵਿਅਾਸਾ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਹਣੀ ਸਰੋਵਰ, ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਸਰੋਵਰ, ਗਯਾ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਵੇਂ, ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਦੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਵਾਸ ਵਿੱਚ ਜਵਰਾ ਨਾਸਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ’ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਪਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਵੱਡਾ, ਜੋ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਪਰ ਹਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਕਈ ਦਿਨ ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ ਫੜ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਚਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਉਂਗਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਧਾਰ ਉਥੋਂ ਇਕੱਠੀ ਵਹਿ ਚੱਲੀ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਜਵਰਾ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ, ਵਿਅਾਸਾ, ਇਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੇ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕ੍ਰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਨਨ, ਹੇ ਵਿਅਾਸਾ, ਮਹਾਕਾਲਵਨ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।