ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਤੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਲੀਨਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਗਿਣਤੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਨਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਆਸ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨਾਲ ਇਕਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੀਨਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਲੋਕ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਇਸ ਮਨੋਹਰ ਅਰਣੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭਰਗੁ ਆਦਿਕ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਣੀ ਵਿੱਚ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਰਣੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਅਡੋਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਸ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਪ੍ਰਤਿਕਲਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੇ ਮੋਹ-ਮਾਯਾ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ, ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਫਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਇਥੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੂਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁੰਨਦਾਈ ਕਥਾ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਥਾ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਥਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਗਿਆ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਘਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਨੇ, ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਦੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਨਦੀ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰੀਰ' ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਿੱਖ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਗਏ।