ਇਹ Viśālā ਦੀ ਕਥਾ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹਾਤਮਯ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵਾਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦਾ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਸਤਕਾਰੀਅਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ਿ ਵਿਅਾਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ—ਇਹ ਕਥਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚਕ੍ਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਗੁਪਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤਦ ਤਕ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਜਦ ਤਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਕ੍ਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਯਨ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਮਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਦੋ ਪੱਖ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਗਣਨਾ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਚਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੰਧੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦਿਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੇਵ ਵਾਰਸ ਇੱਕ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ ਵਾਰਸ ਵੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਰੁੱਤ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਜੋ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਤਹ ਦੋ-ਦੋ ਸੌ ਵਰਸ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਸਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਦਵਾਪਰ ਲਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਰ ਸੌ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ। ਇਹ ਯੁੱਗ, ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਇਕਹੱਤਰ (71) ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ ਵੀ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਚਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤਕ, ਉਹ ਰਾਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤੱਤਰ (70) ਯੁੱਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੁ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਅਾਸ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗਯਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਲੈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣਾ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।