ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਬੈਰੀਲ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਚੌਕਠੇ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਘਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਵਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਮੀਠੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਰਚਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ, ਜੋ ਚੰਦਨੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੌਣਕ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਲਕਾ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਮਹਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਭੋਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਯਮਨੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੇਲਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਭਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਜੌ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਦੇ ਘੜੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦਵਿਜ਼ ਬੱਚੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਪਵਨ ਲਗਾਏ ਜਾਂ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕਾਰਜ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਕਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹਲਵਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ ਤੇ ਚਲਾਕ, ਸੋਹਣੀਆਂ, ਸੌਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇਹ ਆਨੰਦਮਈ ਨਗਰੀ ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ "ਵਿਸ਼ਾਲਾ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ "ਵਿਸ਼ਾਲਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਨਗਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਣ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਗਰੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ "ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਤਮ" ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਵਿਆਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ, ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ ਜਦ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯੁਗ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਿੰਨੇ ਮਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਨੇ ਹੀ ਅੰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਉਤਮ ਦਵਿਜ, ਉਹ ਅੰਕ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਯਨ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।