ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਸਾ ਜੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਲਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ 'ਸਵਾਹਾ', 'ਸਵਧਾ' ਅਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਆਦਰ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ—ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਬ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਅਵੰਤਿ ਦੀ ਦਿਵਯ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਰੁਦ੍ਰਾ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਸ਼ਟਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਨਗਰਾਂ ਬਣਾਕੇ, ਹੁਣ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ—ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਅਸੁਰਤਾਪ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਪੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਮੰਦ ਰਾਖਸ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਉਸ ਮੰਦ ਰਾਖਸ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਦੀ ਬਲੀ, ਪਸ਼ੂ, ਫੁੱਲ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਬਲਦ-ਧਾਰੀ ਨੇ ਦੁਰਗਾ, ਸੁਭਾਗਾ, ਸੁ-ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੇ ਰਕਤ ਦੀ ਮਸਤ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਲਾਲ-ਦੰਦ ਵਾਲੀ ਰਕਤਾ ਦੀ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਕਾਲੀ, ਭੈਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਚੰਡੀਕਾ, ਦਇਆਲੂ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਤੇ ਕਹੀ: "ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਰਾਖਸ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗੀ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਲਈ, ਮੈਂ ਉੱਚਤ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾ-ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਖਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਲਈ ਉਚੇਰੇ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਜਾਦੂਈ ਯੁੱਧ ਨਾਲ, ਉਸ ਜਾਦੂਗਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਧੂ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਚਿਆ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਫਿਰ, ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਉਲਾਹਣਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਖਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਅਵੰਤਿ ਜਾਂ ਉੱਜੈਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।