ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਨੇਕ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਪੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਝੀਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਿਫਤ-ਸਲਾਹ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਦੇ। ਉਥੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਕਾਯੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਕਾਲ-ਵਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਆਈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਾਤੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ—ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਉਥੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੇਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਕੁਰੁਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਾਸਤੇ ਬੜੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਿਆ ਗਿਆ—ਕਾਸ਼ੀ ਇਸ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਯਾ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੀ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ੍ਰਹਣ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਗ (ਗ੍ਰਹਿ-ਸੰਯੋਗ) ਹੋਣ, ਜਾਂ ਲੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਦੇਣ, ਇਹ ਸਭ ਦੋ ਸੋਲਸਟਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇਹ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਗਰੀ ਬੜੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸੀ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਨਾ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਮੂਰਖ, ਨਾ ਰੋਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਰਖਾਲੂ। ਲੋਕ ਦਾਨੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਜਾਂ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਉਥੇ ਮਰਦ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਐਸਾ ਨਗਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਸਦਾ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਭਾਗ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਇਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜਾ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਸਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਗਰੀ ਅਵੰਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸ਼ੁਭ, ਦੈਵੀ ਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੂਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵਰਨਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਦੈਤ੍ਯ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ।