ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਯੁਗ ਸੀ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਰਚੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਪਰਸਪਰ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਚਾਰਣ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬੇਹੱਦ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਬਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਭੇਟ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿ्णੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਪੇਂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵਸੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ਼੍ਣੁ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ; ਤੁਹਾਡਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੁੱਲ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ 'ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ' ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਹੋਣ, ਹੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਬਣੋ। ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਥੇ ਵੀ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ—ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ! ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚੱਕਰ ਵਿਖਾਓ, ਅਤੇ ਸਦਾ-ਮੁਕਤ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਓ।" ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਠੀ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਲੈ ਲਈ। ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿ्णੂ ਹੋ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਤਰਸ਼੍ਰਵਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।" ਉਥੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਪਰਮ ਪੁਰਖਾ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਵਿਅਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਹੇਮਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, 'ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਵਾਲਾ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਸਕੰਧ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਂਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਸਪਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ।