ਕਾਲ—ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਮਹਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਦਿਨ’ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਲਾਲ ਚਟਕ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਅਠ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੋਈ ਅੜਚਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਰਸਤਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਤੇਜ, ਗਿਆਨ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ। ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਰੇਣੁ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੇਣੁ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਜਟਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਸਕੰਦ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਠੀ ਕਿ ਸਕੰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇਵੋ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰੇ।" ਫਿਰ ਹਰਾ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਸਧੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਪਰ ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਥੇ, ਦੱਖਣ ਦੀ ਧੀ, ਸਤੀ, ਆਪਣੇ ਯੁਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵਾ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸ਼ਿਵ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਸਕ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਕਸਦ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਚਾਹਣ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੈਨਾ ਪਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। "ਹੇ ਕਾਮਦੇਵ! ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਇੱਛਾ ਜਾਗੇ।" ਹਰਿ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਾਮਦੇਵ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਾਮਦੇਵ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਾਮਦੇਵ ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਓਟ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਕ ਬਾਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨ ਆਨੰਦ ਸੀ, ਨ ਕੋਈ ਸੂਝ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਕੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸਤੀ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ—all ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।