ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਆਪਣੇ ਕਈ ਕਈ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਦ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੰਨਣ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸਦੀ ਰਥ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਉਜਲੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਅੱਧ-ਮੁੰਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੈਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਤੇ ਹੰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਸਦੇ ਗੇੜੇ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਮਨੋਹਰ ਕਮਲ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਚੀ ਉੱਡਦੀਆਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਭੀੜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਪੰਛੀ-ਸਰੂਪ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਹਰੀ ਧਰਤੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਚੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਣਮੁਖ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੂੰ ਸਮਾਂ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਮਲਯਾ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਤੂੰ ਅੱਗ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇ। ਹੇ ਆਦਿਤਯ, ਭਾਸ਼ਕਰ, ਦਿਵਾਕਰ, ਸਪਤਸਪਤੀ, ਮਾਰਤੰਡ, ਸੂਰਜ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਨੂ! ਹੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸਾ ਦੀ ਦੂਲਹਨ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਲੀ, ਮੰਡਾਕਿਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਅ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੀਵਾ! ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਸਤ ਹੈਂ, ਮੰਗਲ ਹੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮਲ ਦੇ ਕੋਪਲੇ ਵਾਂਗ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ। ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਮੰਗੇਗਾ, ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਹੈ।” ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਲੇ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਭਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੇਗਾ...” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਵਜਾਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚਮਕਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਗਹਿਰੀਆਂ ਜਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਬਲਵਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਹਵਾ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਘਰ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੰਸ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਹੋਮ ਦਾ ਭੋਗੀ, ਜੋ ਸੱਤ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਹਰ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ, ਸਮਾਂ, ਯੁੱਗ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ, ਸਮਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਰਚਨਹਾਰ, ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ। ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਅੱਠ ਸੋ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਇਹ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਹਰ ਥਾਂ ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਮੰਗਲਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਤੇਜ, ਗਿਆਨ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਪਦਮਰਾਗ ਮਣੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਰੇਣੁ ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਲੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਤੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਕੰਦ ਦੇ ਸੁਭਕ ਜਟਾ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।