ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਰਾਮ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ—ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ—ਵਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗਰੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਵੀ ਭਗਤ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਅਵੰਤੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਰਾਘਵ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਰ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਥੇ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਲਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਨਾਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ।" ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੋਗੇ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੋਮਿਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਆ, ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੋਮਿਤ੍ਰ, ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ?" ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਚੇਲਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਚੇਲੇ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਜਾਨਕੀ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਨ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਜੋ ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੋ ਘੀ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਨ੍ਹਾਂਦਾ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ।