ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਚ ਸਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇਹ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਸੋਮਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੋਸ਼ਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਤੇਜ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜਦ ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਉਹ ਜਲ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਉਸੀ ਤੇਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ, ਸੋਮਾ ਵਾਂਗ, ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਲੋਕ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਜਾਂ ਯਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਿਲ-ਜਲ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਰਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਸੋਮਾ-ਪਾਤ੍ਰ। ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦਾ ਜਲ, ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਤੇ ਵਿਆਤਿਪਾਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਥੇ ਸੋਮਵਤੀ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਥ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਗੇੜ ਲਗਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਹੀ ਦਿਵਿਆ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੋਮਾ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾਈ daughters, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸਨ, ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸੋਮਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਜਾਰੀ ਬਣੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਅਧਵਰ्यु ਬਣੇ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਸਦਸਿਆ ਬਣੇ, ਸਨਕਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ। ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੁ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾ ਤੇ ਵਾਸੁ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਅਵਭ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਨਾਮਵਰ ਸੀ, ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ। ਫਿਰ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁਛਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮਾ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਡਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਯੁੱਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹੈ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਦੇਵਤਾ, ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਲੀਲਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।