ਪਵਿੱਤਰ ਆਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਘੋੜੇ ਪਾਪ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ? ਇਹ ਨਗਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਤੋਂ ਆਸਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਥੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਇਹ ਨਗਰੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?” ਅਗਸਤਿਆ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਨ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਦਾ ਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਆਯੋਧਿਆ ਆਏ ਕਿ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀਵੰਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਪਾਛੋਂ, ਉਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ। ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਨ ਨੇ ਡੋਲ੍ਹ-ਰਹਿਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ। ਜੈ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ; ਜੈ ਹੋ, ਅਦਭੁਤ; ਜੈ ਹੋ, ਵਿਸ਼ਨੂ; ਜੈ ਹੋ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਜੈ ਹੋ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ; ਜੈ ਹੋ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਤਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹਵਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਸ਼ਟ ਧੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਹੋ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਧਾਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਧਾਰੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਮਧੁ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ।” ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਅਚੂਤ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। “ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਖੜਾ ਵੇਖ।” ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਨ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਅਨਨ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਭਕਤੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।” ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਥਾਂ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁਹਰੀ, ਜੋ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ।