ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਕਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਕੰਸ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਧੂਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ,’’ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਧੁਨੀ ਉਠੀ। ਮੈਂ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਯਦੁ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘‘ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?’’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਮੈਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਲੂਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।’’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਫਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲਚਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਜਲਚਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਾਂਚਜਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਲੈ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਯਮਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਥ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਰਥ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਥ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਉਹ ਰਥ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਸੁੰਦਰ ਪਹੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਰਥ ਡਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਸ ਰਥ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਉਥੇ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ। ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਮੰਦ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਗਏ। ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ, ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੱਤੇ ਝੜ ਗਏ। ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਖੇਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਭੈਰਵ, ਅਭੈਰਵ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਅਤੇ ਅਵਾਚਿਕ, ਵੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਹੋ ਗਏ। ਵੈਤਰਨੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਮਿਟਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਵਾਈ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਹੇ ਮुनਿ, ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਨਰਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੂਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਰਥ ਇਥੋਂ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ।’’ ਉਹ ਪਾਪੀ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਮਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਤੁਰੰਤ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।