ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ—ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਾਯੂ-ਪੁੱਤਰ—ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।” ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਨਗਰ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਇਹ ਲਿੰਗ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਲੈ ਲੈ।” ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੇ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।” ਤਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਲਿੰਗ ਲਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।” ਹਨੁਮਾਨ ਸਤਵੇਂ ਦਿਨ ਅਵੰਤਿਕਾ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਰੁਦ੍ਰਸਰਸ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਲਿੰਗ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਯੂ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।” ਜੋ ਕੋਈ ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ, ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ, ਤਿਲ ਤੇ ਚਾਵਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਯਮ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ‘ਰੁਦ੍ਰਸਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ੍ਰਾਦਧ ਕਰਕੇ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਾਸਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਵੱਡੇ ਇਸ਼ਨਾਨ-ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ-ਸੁਗੰਧ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਲ ਤੇ ਸਮਾਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਸ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ (81,000) ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਕੰਧ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਅਵੰਤਿ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਚ, ਇਹ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਰੁਦ੍ਰਸਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ’ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।