ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿ्णੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਹਾਂਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਕਾਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ 'ਅਵੰਤਿ ਖੰਡ ਮਹਾਤਮ' ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾਂ ਵੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ—ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵਿ्णੂ ਨੇ ਰਾਮ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਲਿੰਗ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਂ, ਲੈ ਜਾ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲਿੰਗ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬਾਂਦਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ਲਿਆ, ਜੋ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ (ਕੁਬੇਰ) ਕੋਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਅਵੰਤਿਕਾ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰਸਰਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਉਠਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਭੀ ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਨਾ ਗਰੀਬੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੀੜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਕਾਲੀ ਅਗਰ ਦੀ ਧੂਪ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਚੌਲ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਯਮਰਾਜ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੁਦ੍ਰਸਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਟਿਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਿਆਸ, ਉਹ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।