ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਸਦਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਅਜਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ 'ਡਮਰੂਕੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਅਜਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੋ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਚੌਦਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪੰਜਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵੀਸਵੀ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੈਵ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਥੇ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ—ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ—ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਦ्वਿਤੀਅ ਹੈ, ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਜਾ ਕੇ ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਲੈ ਲੈ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇਹ ਲਿੰਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਲਿੰਗਾ, ਜੋ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਲੈ ਲਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗਾ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਨ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਬਣੇ।" ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਵੰਤੀਕਾ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਰੁਦ੍ਰਸਰਸ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਰ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਤਦ, ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।