ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖੋ, ਜੇਹੜਾ ਭਗਤ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰਾ-ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਿ-ਸਿੱਧ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਰੂਪ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ‘ਹਰਾ-ਸਿੱਧੀ’ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਹਰਾ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਹਰਾ-ਸਿੱਧੀ, ਜੋ ਹਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੈ, ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਵਮੀ ਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾ ਆਦਿਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਕੰਧ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਨੱਤਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਹਰਾ-ਸਿੱਧੀ ਮਹਾਤਮ’ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਵਾਟਾਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਂਗੁ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਕਚਚੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਸ, ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ ‘ਡਮਰੂਕੇਸ਼ਵਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਯੁਗ ਤਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੌ ਯਗ੍ਯਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਦਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੇਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੈਵ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਤਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਵੇਂ—ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਪਵਨਪੁੱਤ੍ਰ—ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਜਾ ਕੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁ, ਲੈ ਜਾ।” ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਭਰਾ ਨੇ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਇਸ ਪੁਣ੍ਯ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।