ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਥਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਬੜਾ ਹੀ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੁੜ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਵੰਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਜਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬੜੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਸੂਰ ਦੀ ਦਾਲ ਮਾਪ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰੋਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਹਾਤਮ' ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਬਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਵੀ ਉੱਧਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਭੈਰਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਖੜੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸਵਰਗ ਦੁਆਰ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਤੇਰਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਵੀ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ—ਲੂਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਧ ਵਾਲਾ, ਦਹੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਸੁਦਿਉਮਨਾ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੇ ਦੂਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਠ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਤੇ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਸੁਦਰਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾਲਭਿਆ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਹਨ, ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਲਵੇਗਾ। ਦਾਲਭਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਚਰਜ ਭਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਅਵੰਤੀ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ।" ਮੈਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਧਰਤੀ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣਗੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਰੂਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਲਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।