ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਕਦੇ ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਕੰਨ, ਦੋ ਕੰਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਨ ਜਾਂ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਲੱਤ, ਦੋ ਲੱਤ, ਬਹੁਤ ਲੱਤਾਂ ਜਾਂ ਲੱਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਖੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਕਦੇ ਕਾਲੇ, ਕਦੇ ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ, ਕਦੇ ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ, ਕਦੇ ਮਟਮਟੇ, ਕਦੇ ਸਿਆਹ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਪੱਟਿਸ਼, ਗਦਾਂ, ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਕਈ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ, ਹਥੌੜਾ, ਪੱਥਰ, ਮਸਲਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਮ, ਭੰਭਾ, ਭੇਰੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੀਣਾ, ਪਣਵਾ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਵੀ ਬਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਡੰਕਾ, ਸ੍ਰਿੰਗਿਕਾ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ — ਮਹਾਂਦੇਵ — ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ‘‘ਹੇ ਬਲਦ ਤੇ ਬੈਠੇ, ਮਧੁਰ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਤੇ ਭਾਲਾ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇਜਮਾਨ, ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੁਭ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਸੁੰਦਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਰਦਾਤਾ, ਵਾਰਾਹ, ਸ਼ੁਭ ਕਛੂਆ, ਤ੍ਰਿਨੈਣ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।’’ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਗਾਲ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿਵਿਆ ਤੇਜ, ਤਿੰਨfold ਵੈਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਬੋਲ ਪਏ: ‘‘ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਦੋ-ਦੋ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲਈ ਸਮਾਨ। ਤੁਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਉੱਜੈਨੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।’’ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਧਰਤੀ ਕਿਉਂ ਕੰਪ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈ?’’ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਅਸੁਰ, ਦ੍ਰੋਹਣਾ ਨਾਮ ਦਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਗੁਪਤ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ। ਦਿਵਿਆ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਯਾਨਕ। ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਤਪस्या, ਜੋ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਤੇ ਸਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਹਾਂਦੇਵ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।