ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ—ਉਹ ਸਾਰਾ, ਚਾਹੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਵੇ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ—ਸਭ ਕੁਝ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਗ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈ ਹੀ ਮੁਢਲਾ ਸਰਜਕ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸਰਜਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰਿ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ, ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਨੁਧਾਰੀ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ।” ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਯਜਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਦੋ ਅੱਗਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ ਵ੍ਰਿਖਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਚੌਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਅਗਨਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ, ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੈਦਿਕ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ? ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ ਲੈ ਕੇ, ਨਰਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ ਫੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਵਧੀਆ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਘਾਹ, ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਹਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਦਰੱਖਤ ਹਰੇ-ਭਰੇ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਟੁੱਟ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਖੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ-ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ। ਦਰੱਖਤ ਸੁੰਦਰ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਗ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੁੰਝ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।