ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਝੀਲਾਂ ਸਨ, ਨਾ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਦਰਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ ਮਹਾਕਾਲਾ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਡੋਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਾਮਨਾ ਇਕ ਗੋਲ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਉਹ ਬੁਲਬੁਲਾ ਇਕ ਵੱਡੀ ਦੋ-ਖੰਡਤ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਆਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸਚਰਜਮਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੋ।” ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਫੇਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਭਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰਜੋ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤਾਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਣਾਵਾਂ—ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।” ਇਸ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ, ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਆਪਣਾ ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ—ਭਵਾ—ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਤੂੰ ਮੰਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨਾਮਕ ਅੰਸ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਵਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਮਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ, ਦਸ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭਾਲਾ, ਧਨੁਸ਼, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਵਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਿਨਾਕਧਰ ਅਤੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਮਨੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਦੈਵੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।” ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਾਮ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲਾਈ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਪੰਜ-ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ, ਉਪਾਂਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਗੁਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ—all ਉਥੇ ਰਚੇ ਗਏ। ਉਸ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਅਸਚਰਜਮਈ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਬਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।