ਸੁਣੋ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਕੇਤ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ—ਹੇ ਗਿਆਨੀ!—ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਥੱਕੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸਭ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ..." ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਭਾਲੂਆਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ, ਹੇ ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ।" ਫਿਰ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਥੇ ਰਹਿਣਾ।" ਮੈੰਦ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਅਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਾਨਰ ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।" ਜਦ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਯਜਨ-ਕੁੰਡਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਉਹ ਲਿੰਨ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀਆ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਆਖਿਆ, ਨਾ ਅਮੰਗਲਮਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਲਕੜੀ ਵਾਲੀ ਲਕੜੀ ਲਈ, ਲਕੜੀ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ-ਤੂਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਵੇਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਦਰ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਭਰਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਮਹਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਲੇ। ਮੰਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੀ ਚਲੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਚਲੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇकट्ठੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ, ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖੀ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਭਾਲੂ, ਵਾਨਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਜਿਤਨੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਹ ਸਭ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ। ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਵ, ਇੰਨਾ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਜੀਵ ਵੀ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਫਿਰ, ਅੱਧੀ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਕੁਤਸਥ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।