ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇਆਂ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਝੂਲਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੂਟੀਆਂ, ਆਨੰਦ ਲਈ ਥਾਵਾਂ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਬੇਹੱਦ ਮਨੋਹਰ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਲਾ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਤੇ ਤਪੱਸਵੀ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਉਠੇ, ਜੋ ਭਾਵਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਕਾਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰੋ। ਇਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਨ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" "ਇਥੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ 'ਬਾਂਝ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਏਕਾਮ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਕਾਲਾ, ਤੇ ਕਰਵੀਰ ਜੰਗਲ, ਭਾਰਤ, ਕੇਦਾਰ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ, ਹੇ ਵਿਆਸਾ, ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਵਨ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿ, ਮਹਾਕਾਲ ਵਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਕਠੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਕਾਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਅੱਗ ਸੀ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼। ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਸਵਰਗ, ਨਾ ਗ੍ਰਹਿ, ਨਾ ਚੰਦਰਮਾ। ਨਾ ਝੀਲਾਂ, ਨਾ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਦਰਿਆ, ਨਾ ਸਮੁੰਦਰ। ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਕਾਲ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਰਖੀ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਇਕ ਬੁੰਦ ਵਾਂਗ ਬਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਵੱਧ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੋ-ਭਾਗੀ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁਖ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਸਨ। "ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਅਦਭੁਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੋ।" ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਣ।