ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਵਿਤਸਤਾ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਵਿਖੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਕਾਯਾਵਰੋਹਣ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਕਾਲਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਗਨਿ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਦਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮਾਊਂਟ ਮੇਰੂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਕ ਸੁਚੱਜਾ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾ ਚਬੂਤਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਣਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਆਲਿਆਂ, ਆਨੰਦ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧ ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੌਣਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਕਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਸਤੰਭ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਆਇਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਰੂਹਾਨੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਅਰਾਧਨਾ ਲਈ ਆਸਨ ਲਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦਵੈਪਾਇਨ ਉਠੇ, ਜੋ ਭਾਵਾ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਕਾਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਮਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸਨ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਇੱਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਰੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ‘ਬਾਂਝ’ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਸ਼ਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਏਕਾਮਰਾ, ਭਦ੍ਰਕਾਲਾ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਵਣ, ਭਾਰਤ, ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਥਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਵਿਆਸ, ਮਹਾਕਾਲਵਨ ਉਸ ਤੋਂ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਸ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਕਾਲਾ ਦਾ ਵਣ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਸਿਧ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਹਾਕਾਲਾ ਦੇ ਵਣ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜ ਤੱਤ ਇਕੱਠੇ ਕੇਵਲ ਮਹਾਕਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਨਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼। ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਨਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।