ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਨਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਝਲਕਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ, ਪੂਰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾਧਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਭਜਿਆ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤੰਬੂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ "ਕਟੇਸ਼ਵਰ" ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਖਾਸ ਮਹਿਮਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਸੌਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਓਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੌਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਕਟੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਪੜ੍ਹਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਲਬਧੀ ਜਾਂ ਦਰਖ਼ਤ, ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਜਾਂ ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਕਿ ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ—ਚਾਹੇ ਕੀੜੇ, ਤਿਤਲੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ—ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ, ਜੇ ਉਥੇ ਮਰਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਰਬੁਦ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਅਵੰਤੀ ਖੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਜਗਦੰਬਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਅਣਮਾਨਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਹੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਕਾਰਜ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ। ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਤ੍ਰੈਪਥਗਾ (ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਵਿਤਸਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰਕੰਟਕ ਉੱਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ। ਕੇਦਾਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਕਾਇਆਵਰੋਹਣ ਵੀ ਉਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਕਾਲ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਵੀ ਲਿੰਗ ਉਥੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਸੁੱਚਾ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦਾ ਚੌਕ ਹੈ। ਉਹ ਚੋਟੀ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਆਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।