ਸਕੰਧ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਣਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਭੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਨੰਦੀਧਰ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਹਾਰਾਜ, ਚੌਦਹਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁਣ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ "ਅਵਿਯੋਗ ਖੇਤਰ" ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਮਹਾਰਾਜ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਚੀ, ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ (ਇੰਦਰ) ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਮਾਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੁੰਦੁਮਾਰ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਉਜਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ ਅਤੇ ਚਮਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਲੇਸ਼, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਨੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਪਾਸ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਤੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਬਿਨਾ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ, ਕੋਈ ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਦੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ, ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਮਿ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾਵਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਨਾਮਕ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨਿਮਿ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਹੈ, ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ?" ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਉਤਪੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਤਾ ਲਈ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਜੰਬੂ ਵృਖਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕਨਿਆ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪੁਣ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਸਕੰਧ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤੀ, ਦਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।