ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਇਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ! ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਰਹਾਂਗੀ।" ਦੇਵੀ ਦੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਖੁਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਸੰਯੋਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।" ਅੱਗੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਲੈ ਲੈ।" ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਗਈ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਨਾਇਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮ ਉਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹੇਗਾ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਬੁਦਾ ਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, "ਈਸ਼ਾਨੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ" ਨਾਮਕ ਬਾਵੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਅੱਗੇ ਕਹਾਣੀ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਥਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਿਤਾਮਹਾ! ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਭੇਟਾਂ, ਪਾਠਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ; ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।" ਇੱਥੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵਰਤ, ਨਾ ਯਜਨ, ਨਾ ਪਾਠ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ! ਇਸ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਾਪਰਿਆ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੀਲ੍ਹਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਬੁਦਾ ਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ" ਨਾਮਕ ਤਿਰਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।