ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ, ਸਕੰਦਾ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ—ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜਪ, ਹੋਮ ਆਦਿ—ਇੱਥੇ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਕੋਟਿ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਚਰਣ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੀਰਥ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਦੈਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਹੂ, ਜੋ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਹੂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਹਰਾ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਣ। ਹਰਾ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਰਾਹੂ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੈ, ਜਰੂਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਪਕੜੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਕਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਹਰਾ ਜੀ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਥਾਂ—ਜੋ ਚੰਦ੍ਰੋਦਭੇਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ—ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨ੍ਹਾਵੇ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰਾ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਚਰਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦ ਗੌਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਜੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਦਾ ਬੀਜ ਗੌਰੀ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਭਵਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ। ਵਾਯੂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ, ਸਰਵ ਜੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਲਾਜ ਆ ਗਈ। ਗੌਰੀ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਯੂ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਗੌਰੀ ਨੇ, ਪਤੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਕੰਦਾ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਚੰਦ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ, ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਤਪ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।