ਸੁਣੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਓ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਲਟਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਜੋ ਫਲ ਇਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋ ਭੀ ਸੌ ਯਜ੍ਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੌ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੌ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਕੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਅਤੇ ਪੌ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਘਿਉਂ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਪਾਪ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪੌ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੇਰਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀਵੇ ਜਲਾਏ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਤ ਜਾਗਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸੋਨਾ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਕਪੜੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਜਾਗਰਣ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ। ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਪ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਤਨੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਦੁੱਖੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਨੀਵਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਉੱਚੇ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪ, ਸਭ ਇੱਥੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਚਾਹੇ ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਗਿੱਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਸਭ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਲਾਂ ਸਹਿਤ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਵਾਪੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਕ੍ਰਵਾਪੀ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸਾਕੇਤ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ? ਕਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੁਆਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ? ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਥੱਕੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਾਮ...” ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਲੂਆਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦ ਤਕ ਜੀਵ ਹਨ, ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਤਦ ਤਕ...” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।