ਪਾਵਨ ਦুধ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ‘ਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ‘ਤੇ ਦੂਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਜਲੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਤ ਦੀ ਵਾਈਟ ਆਇਲੈਂਡ ‘ਚ, ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਫ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦਾ ਡਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਚੌਹਾਂ-ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਹ ਮੋਹ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਚੰਦਮਾ ਵਾਂਗ ਹਰੀ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜਵਲ-ਰੂਪ ਜੈਵਲ, ਮਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਚੰਦਨੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਭੋਗੀ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ, ਧਰਮ ਦੀ ਖਜਾਨਾ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਮਾਯਾ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਤਾ, ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਮਾਪ, ਪ੍ਰਮਾਣ, ਜੀਵ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਸਿੰਘ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਨੀਲ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਦਯਾ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ‘ਚ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰੋ।” ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ, ਹਰੀ ਦੀ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ‘ਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‘ਚ, ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ‘ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ‘ਚ ਸਥਿਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਜੋ ਆਏ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇੱਛਾ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।” ਦੇਵਤਾ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ, ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਰਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਦਾ ਨਾਸ ਸਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਸਦਾ, ਵਿਖਿਆਤ ਦੀ ਚਮਕ ਵਧਾਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।