ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਾਟਯਾਇਨੀ ਦੇ ਮਹਾਂਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਫਾ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕਾਟਯਾਇਨੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਅਰਬੁਦਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸਕੰਦਾ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਸੀਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਕੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੰਕੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦਾ। ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਜੋੜੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਉਟ, ਜੋ ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਗਲ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ‘ਚ ਲਟਕਾ ਕੇ, ਮੰਕੀ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਪਿੰਡਾਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਪਿੰਡਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ!” ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।” ਪਿੰਡਾਰਾ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, “ਇਹ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਵੱਡੀ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ, ਉਹ ਸੁਪਰੀਮ ਅਬੋਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।” ਇੱਥੇ, ਮੰਕੀ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਿੰਡਾਰਕਾ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਹਾਂਤਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਅੱਗੇ ਕਹਾਣੀ ਆਈ। ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਨਖਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜੋਬਾ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਕਨਖਾਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ‘ਤੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਗ੍ਰਹਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜੋ ਸੋਨਾ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਖੋਤਾ ਨਹੀਂ — ਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅੱਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੋਨਾ ਕਰੋੜ-ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ; ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਬੇਹੱਦ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉੱਥੇ ਉਤਰੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜਾ… ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਰਾਜਾ… ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਨਾਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਸਕਾਰ, ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਕੰਦਾ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।