ਰਾਜਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਤੇਇਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦਾ' ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਕਾਟਯਾਇਨੀ ਦੇਵੀ ਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋਈ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—"ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬਾਸਕਲ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਇਆ ਸੀ।" ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਾਟਯਾਇਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਕਰੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਜਿਉਂਦੀ ਫੜੀ ਜਾਵੇ!" ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਅਸੁਰ ਉਸ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਚੀਖਿਆ, "ਰੁੱਕੋ! ਰੁੱਕੋ!" ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਅਸੁਰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਥੇ, ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਵੱਸਾਂਗੀ, ਹੇ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਬਿਨਾਂ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ, ਸਵਰਗ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ, ਵੇਖਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਰਬੁਦ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 'ਕਾਟਯਾਇਨੀ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਕੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਕੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਠ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਬਲਦਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੇ। ਪਰ ਮੰਕੀ ਨੂੰ ਵਿਰਾਗ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਰਸਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਰ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।" ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, "ਇਹ ਪਿੰਡਾਰਕ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਥਾਂ ਪਿੰਡਾਰਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਨ ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਾਂਗਾ; ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਕੀ, ਜੋ ਪਿੰਡਾਰਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।