ਨਭੱਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਦੀ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਿਲੋਦਕੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਸਦਾ-ਕਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ! ਤਿਲੋਦਕੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਹੋਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲਾਬ ਹੈ—ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਤਲਾਬ ਮਹਾਨ ਫਲਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਸ ਤਲਾਬ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ ਜਾਂ ਤਪ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਲਾਬ "ਸੀਤਾ ਕੁੰਡ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਲਾਬ ਦੇ ਪਾਥ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਵਿਸ਼ਨੁ-ਹਰੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਕਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮਨੁੱਖ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਹਰੀ ਸਮਰਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਸਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਉਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ, ਖਿੜਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਤੇਜ-ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਝਲਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਝ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚਿੱਟੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ। ਜਿਵੇਂ ਮਿਤ੍ਰ (ਸੂਰਜ) ਰਾਹੂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਮੈਂ ਉਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਚੇਤਨਾ-ਰੂਪ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਹ ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਹੈ, ਹੋਮ ਦਾ ਭੋਗ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਖੇਤ੍ਰ (ਸਰੀਰ) ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਅਮਰਤੱਤ ਦਾ ਸਵਰੂਪ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਪ ਹੈ, ਮਹਾ-ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਜੀਵਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਸਿੰਘ-ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਦੈਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।