ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਪਰ ਫਿਰ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਊਂਟ ਅਰਬੁਦਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਹਾਦੇਵ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਲੰਗੜਾਪਣ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰੋ।" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪਾਏਗੀ। ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਵੇ।" ਪੂਲਸਤਿਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਪੰਗੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਵਾਲਾ ਸਤਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਰਬੁਦਾ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸਕੰਦਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਲਸਤਿਆ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਯਮ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਵੋ। ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਲਚੀ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜਲਾਸ਼ੈ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ, ਘੜਿਆਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਡਰਾਵਣੇ ਨਰਕ ਬਣਾਏ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਤਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਰਬੁਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।" ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਯਮ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ।" ਯਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਯਮਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਵਾਲਾ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਅਰਬੁਦਾ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸਕੰਦਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ, ਉਹ ਹੈ ਵਾਰਾਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੂਲਸਤਿਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਪਰ ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, "ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸੋ।" ਹਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ, ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ।" ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਥੇ ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।