ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ ਲੜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜ-ਘਮਾਸਾਨ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਹੌਲ 'ਚ, ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ, ਚੌਥਾ ਯੁਗ, ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਪ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਜੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚਾਹਾਂ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੋਵਾਰੀਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ) 'ਚੋਂ ਸਚਾਈ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤੀਰਥ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਰੂਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸੀਏ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਵੀ ਅਰਬੁਦਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਰਬੁਦਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਲਿ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਕੁੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਵਰਗੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਅਰਬੁਦਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ। ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਥੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਤ (ਬਾਇਲ) ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਨੱਚਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ (ਲੋਕ-ਅਲੋਕ) ਵੀ ਹਿੱਲ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕਾਮਨਾਸ਼ਕ (ਇੱਛਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸ਼ੰਭੂ (ਮਹਾਦੇਵ) ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਧੀਆ ਦੋਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਤਾਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਲਹੂ ਪਿੱਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉਤਸਾਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਗੁਠੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਉਂਗਲ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਕਨਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਵੇਖ।" ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨੰਦੀਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਕਤ ਤੇਰੇ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਵਰ ਮੰਗ, ਤੈਨੂੰ ਭਾਗ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਨੱਚ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਤੇਰੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਣਗੇ। ਉਹ ਬੁਢੇਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।" ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ... ਇਹ ਸਭ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ, ਉਹੀ ਕਥਾ, ਅਰਬੁਦਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਦੀਵ ਵੱਸਦੀ ਰਹੀ।