ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਘਟਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ। ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਪਾਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਨਾ ਹਾਥੀ ਸੀ, ਨਾ ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਨਾ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ। ਰਾਜਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਖਮਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਦਲ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ੍ਹਦੇ ਸਨ ਤੇ ਫਸਲਾਂ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਠ ਉਥੇ ਆਏ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਸੀਠ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਵਪੂਰਨ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸੀਠ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਠੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਭੀਕ ਤੇ ਹਰ ਚਾਹਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ, ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਧਰਮਣੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਯੱਗ ਆਦਿ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੈ? ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਵਸੀਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਅਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ – 'ਮੈਂ ਇਹ ਕਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਾਂ।' ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਲ ਤੋੜੇ। ਪਰ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸੁੰਨਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਾ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਪਈ। ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਗਏ, ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਗਵਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਰਾਤਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਸੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੀ ਰਾਤ, ਜੋ ਵੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਸੋਚੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਪਰ ਉਪਵਾਸ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਲੱਖ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ, ਇਹ ਸੋਨਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀਮਈ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ ਸੁਖਮਈ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਭ ਵਾਂਛਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।