ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਬੁਦਾ ਨੇ ਅਰਧੁਬਦਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀਮਤ ਹੇਰਮਿਟੇਜ (ਆਸ਼ਰਮ) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜੈਕਫਰੂਟ, ਚੰਪਕ, ਆਮ, ਪ੍ਰਿਅੰਗੂ, ਬਿਲਵਾ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਸਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪस्या ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਹਾਦੇਵ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ: "ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹਨ। ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਹੋ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਨਮਸਕਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ। ਨਮਸਕਾਰ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਕਾਸੀ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨਮਸਕਾਰ। ਗੌਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੰਗਲ-ਸਰੂਪ, ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਸਤੂਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੂੰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ—ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਸੋ ਮੰਗ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੂਤੀ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਅ ਕਾਰਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਜੋ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗਾ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਲੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਈ ਸੀ।" ਸੂਤ ਜੀ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯਯਾਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਰਬੁਦਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਭਗਤ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣਾ ਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।