ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਅਰੁਣਾਚਲਨਾਥ, ਜੋ ਦਇਆ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਲਹਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਧੁੰਦਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਨੰਦਿ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਕਮਲ-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਨ। ਜਦ ਭਗਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਐਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ।" ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਅੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਤੂੰ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚਲੇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣੀ। ਹੁਣ, ਤੇਰੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਮਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਬੇਅੰਤ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਲੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ਰਧਾ, ਗਿਆਨ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ ਆਦਿਕ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਗੌਰੀ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਮਾਂ ਹੈ—ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।" "ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ, ਲੀਲਾ ਤੇ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ। ਦੁਬਾਰਾ, ਪੁਰੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਜ੍ਰਾਂਗਦ ਆਪਣੇ ਸਫਲ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਸੋਣਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।" "ਸੰਕਰਾਂਤੀ, ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਸਮਿਆਂ 'ਚ, ਅਰੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਰੁਣੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ।" ਜਦ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੀਸਰਾ ਅਰਬੁਦਾ-ਖੰਡ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਓਮ, ਅਨੰਤ, ਸੁਕਸ਼ਮ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸੀ। ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ, ਦਰਿਆ, ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਅਰਬੁਦਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ?