ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤਿ ਦੇ ਸਤੰਭ ਕੋਲ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਹੰਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੰਸ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਉਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਿਆ। ਹਵਾ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਜਿੰਨੀ ਸੁਖਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਹੰਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਹੰਸ, ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਦੇ ਪਵਨ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਛਾ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਤ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਾਥੀ ਬਣੇਗਾ?" ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਛੁਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਣ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦਾ ਡੰਡਲ ਹੈ ਜਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ? ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕੇਤਕੀ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰ, ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸੀਮਤ ਤਾਕਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਕਹਿਣਾ, ਇਹ ਹਾਏ ਭਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ?" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮਾਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ। "ਇਸ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੋਖਲੇਪਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਮੋੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?" ਕੇਤਕੀ ਪੱਤੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੇਤਕੀ ਪੱਤਾ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਕੇਤਕੀ ਪੱਤੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਨੂੰ ਢਾਢਸ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਲਾਖਾਂ ਲੱਖ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਮਲ-ਜੰਮੇ ਨੇ ਉਸ ਅਗਿਆਤ ਪੱਤੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਮੇਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਸੀ। ਆਓ, ਹੁਣ ਉਹ ਲਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਛੱਡੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਸੱਤ ਕਦਮ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼।" "ਅਸੀਂ ਹੰਸ ਤੇ ਸੂਰ ਭੇਖ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਸੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਅੰਤ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਇਹ ਕੰਮ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।