ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਪ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਸਤਵ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਨਾਰਦਨ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਕੁੰਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਭੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਸੋਮਕਾ ਦੇ ਆਗੂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਰਮੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਕੀ ਮੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਜੀਵ, ਇਹ ਸਮਾਂ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਮਨੂ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਕ ਛਣ ਭੀ ਯੁਗ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਲਣ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਮਰੁਤ ਵਗੇ ਨਹੀਂ, ਅੱਗ ਜਲੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਫਣੇ, ਪਹਾੜ ਕੰਬੇ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਣਨਾ—ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁਤ, ਸਾਲ—ਰੁਕ ਗਈ। ਇੰਦਰ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਇਸ ਵੱਡੀ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਹਾਏ, ਮੋਹ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ! ਆਓ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਟਕ ਗਈ। ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਆਈ ਭਟਕਾਵੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਹਾਏ, ਨੌਜਵਾਨ ਚੰਦ-ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ! ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਕਿ ਅਮਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਪੇ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਿਆ, ਅਣਗਿਣਤ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਲ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਗੇਰੂ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ। ਰੁੱਖ ਨਵੇਂ ਮੋਤੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਾਪੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਗਨ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ, ਦਇਆਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।