ਪੁਲਤਸ੍ਯ ਅਤੇ ਪੁਲਹਾ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਨਮੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅੱਗਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਚਯਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪਾਲਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਵੀਰੰਚਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਤੇ ਉਤਯਾ ਵਿਚ ਭੀ ਭਰਮ ਤੋਂ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਜੋਗੁਣ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਇੰਨੇ ਭੁੱਲੇ-ਭਟਕੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਧੁਕ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪ ਮਾਰਿਆ। ਇਹ ਸਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਪਣੇ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੱਪ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਤੋਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਿੰਦਰਾ ਛੱਡੀ, ਮੈਂ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸੋਮਕ ਆਦਿ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਕੀ ਮੇਰੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਇਹ ਸਮਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰਾ ਆਪ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਨੂ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਡੋਲ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਯੁਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਲੁਕਦਾ, ਪਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਉਹ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਮਰੁਤ ਵਗਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਅੱਗਾਂ ਦਹਕਦੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੱਖ, ਮਹੀਨਾ, ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਗਣਨਾ ਰੁਕ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ, ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—all ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਮਹਾਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਕਾਰ ਉਠੀ, ਤਦ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸੀ, ਸੋਚਿਆ। ਹਾਏ, ਇਹ ਮੋਹ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ! ਆਓ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਟਕ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੋਹ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪਏ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ—ਹਾਏ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਚੰਦ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਦੀ ਦਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ!