ਅਰੁਣਾ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤਿਅੰਤ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਇੱਥੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਯੋਧਿਆ, ਮਥੁਰਾ, ਮਾਇਆ, ਕਾਸ਼ੀ, ਕਾਂਚੀ ਤੇ ਅਵੰਤਿਕਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਲਾਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਜਿੱਥੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ, ਸੋਚ ਕੇ ਵੇਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਜਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਵੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਮਿਤ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਚੰਭੇਕਾਰੀ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤਿਅੰਤ ਅਦਭੁੱਤ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਰੁਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਿਆ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਜੋ ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਦੱਖ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਕਮਲਾਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਰੁਤ, ਸੱਪ, ਗਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਹਾ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜਨਮ ਲਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਅਗਨੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਯਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ, ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਰਾਹੀਂ, ਕਮਲ ਜਨਮੇ ਤੇ ਕਮਲ ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀਰੰਚਾ ਅਤੇ ਉਤਯਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਰਜਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਖਿਰ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਏ? ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨਾਮਕ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਦਾ ਹੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੱਪ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ। ਦੱਸ, ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਤੂੰ ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਮੁੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਜਗਤ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਦੱਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਾਂ। ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਭੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਛੱਡੀ, ਮੈਂ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।