ਸੁਣੋ, ਪੁਤ੍ਰੋ! ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਭੀ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ—ਉਥੇ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੇ (ਸੋਮਯਾਗ) ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਇਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੈਕਟਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ (ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਾਗਰ) ਵੀ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਅਚੰਭੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਬੜਾ ਅਦਭੁਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਵੀ, ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵਿ्णੁ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਥਾਂ ਉਤਨਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਦਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਧ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਢਾਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਪੱਖ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਤਿਰਾਸੀ ਸਾਲ ਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਤਦ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਰਸਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਫਲ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵ੍ਰਤ ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੌਰੀ ਆਦਿ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪੂਰੀ, ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਚੌਥਾਈ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੋਮ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸੋਮ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸੂਕਤ ਅਤੇ ਸੋਮ ਸੂਕਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਲ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾ-ਰੂਪ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਵਰਗਾ, ਸ਼ੁਭ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਕੋਣਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਜੋ ਵਿਧਵਾ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਜਲ-ਕੁਮੁਦ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਤ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਇਹਨਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸ੍ਰਮਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨਤਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। “ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ! ਜੋ ਹਰੇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!”—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਲਏ ਹੋਏ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਚਾਦਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤੁੱਟ ਫਲ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।